اَعوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيطانِ الرَّجيم؛ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَلَمِين
وَ صَلَّی اللهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّيِّبينَ الطّاهِرين وَ لَعنَةُ اللهِ عَلی اَعدائِهِم اَجمَعين.
اَعوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيطانِ الرَّجيم
« فَاتَّقُواْ اللَّهَ وَ أَطِيعُونِ وَ لَا تُطِيعُواْ أَمْرَ الْمُسْرِفِينَ الَّذِين يُفْسِدُونَ فىِ الْأَرْضِ وَ لَا يُصْلِحُون »؛
«اِنَّ الاِسلامَ بَدئُهُ مُحَمَّدیًّ وَ بَقائُهَ حَسِينیًّ»
مروری بر مباحث گذشته
بحث ما این بود که امام حسین(علیه السلام) حرکت و قیامش هدفمند بود و هدف از این قیام اصلاح امت جدش بود؛ بر طبق آنچه از حضرت نقل شده است و ریشه آن هم، آن حالت روحی برای حفظ آن امری است که شرعاً و عقلاً واجب است انسان او را حفظ کند و حراست کند؛ که اهمّ امور، دین است؛ آن هم در ارتباط با کلّ دین نسبت به جامعه نه نسبت به دین شخصی. لذا من عرض کردم که حسین(علیه السلام) مصلحی غیور بود. و غیرتش ایجاب میکرد که حضرت دین اسلام را حفظ کند. چون در آن مقطع حضرت دید که میخواهند دین اسلام را هدم کنند؛ که حسین (علیه السلام) از آن تعبیر کرد به بدعت، هدمِ دین اسلام، هدم کلّ آن.
خوب، آخر جلسه گذشته مطلبی را عرض کردم که میخواهم آن را تعقیب کنم؛ چون سؤالی هم شد از من، توضیحی هم هست و او اینکه امام حسین(علیه السلام) چون این معنا را احساس کرد که جایگاهی را که مربوط به یزید نیست او آمده اشغال کرده است که عبارت از خلافت مسلمین است و به نام دین آمده و بعد هم هدمِ دین میخواهد بکند و در آن مقطع هم هیچ کسی نیست که توان مقابله با او را داشته باشد لذا واجب بود بر او که این کار را بکند.
اعتقاد عبدالله بن عباس به کفر یزید
خوب، یک نقلی من کردم آخر جلسه اگر یادتان باشد از عبدالله بن عباس؛ عبدالله بن عباس ــ که خوب معروف است دیگر، اولین مفسر قرآن است، از اصحاب پیغمبر هم هست، خیلی با شخصیت است ــ در مدینه برخورد که میکند به امام حسین(علیه السلام)، به امام حسین میگوید که بله، جز این نیست که اینها کافرند؛ صریح میگوید کافرند؛ هیج فرو گذار هم نمیکند. حتی این آیات را هم میآورد و میخواند «وَ لَا يَأْتُونَ الصَّلَوةَ إِلَّا وَ هُمْ كُسَالىَ وَ لَا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِيلا فَلَن تجَدَ لَهُ سَبِيلا».ابن عباس میگوید که جز این نمیتوانم راجع به اینها بگویم که بگویم اینها کافرند.
مرگ معاویه و وصیتش به یزید
بسیار خوب، این تا اینجا؛ در اینجا چون مسئله سؤال شده بود میخواستم من این را توضیح بدهم که اینجور نبود که همه کس در جامعه بدانند. ــ من چه کار کنم!؟ مجبور میشوم تاریخ بگویم! همهاش میخواهم نگویم نمیشود!ــ در پانزدهم ماه رجب معاویه میمیرد. یزید هم دمشق نبود. رفته بود دنبال هرزهکاریاش، البته میدانست پدرش مریض است. پدرش هم یکی دو نفر را خواست و آورد جلوی آنها نصیحتش هم کرد، وصیت هم کرد و به او راجع به چهار نفر سفارش کرد: عبدالله بن عمر، پسر ابوبکر، عبدالله ابن زبیر، و امام حسین؛ حتی خیلی هم به او سفارش کرد که یک وقت با حسین طرف نشوی! این ها را هم گفت. دو نفر هم شاهد گرفت؛ آن هم سرش را انداخت پایین و رفت دنبال هرزهکاریاش و گفت پدرم اگر مُرد، من را خبر کنید. به او خبر دادند که پدرت مُرد و آمد. آنچه مشهور است، این است که پانزدهم ماه رجب است.
حرکت سریع امام حسین از مدینه به مکه
یزید اولین کاری که کرد این بود یک نامه نوشت به ولید، به مدینه، راجع به بیعت گرفتن از اینها. این نامه چه موقع رسیده است مدینه از نظر تاریخی؟ به نظر من روز جمعه بود؛ شب شنبه، بیست و پنجم، ششم ماه رجب که در بعضی از تواریخ هم هست که روز جمعه یا همان شب شنبه که ملاقات امام حسین با ولید بوده است، امام حسین یکشنبه از مدینه آمد بیرون؛یعنی خیلی سریع. یعنی ببینید که یکشنبه آمد بیرون، جمعه سوم شعبان مکه بود. میبینید چه جور سریع! آن وقت من نقل کردم برای شما، خیلی مهم بود یک کاروانی را که هشتاد نفر، بلکه بیش از هشتاد نفر، چون من اینها را گفتم که دویست و پنجاه عدد ناقه یا اسب داشتند، که یک کاروان اینجوری را؛ شوخی نیست اینها. آخر بنشینید یک مقداری فکر کنید، عقلهایتان را به کار اندازید، گوش کنید؛ اینهایی هم که اهل تاریخند بنشینند، ببینند جریان چه بوده است که امام حسین این طور سریع از مدینه به مکه آمده است؛ میگویم بروید در تاریخ نگاه کنید، بگذارید یک مقداری شعورهایتان بیاید بالا؛ واقعاً دارم میگویم؛ فکر کنید که قضیه چه بوده است.
اطلاع اهل بصیرت از کفر یزید
امام حسین میدانست که این مردک که تکیه زده است، کافر است. آن موقع هم وسائل ارتباط جمعی مثل حالا نبود که در بوق بتوانیم بکنیم که آن طرف دنیا بفهمند. این پا میگیرد؛ وقتی هم که پا گرفت، مبارزه با آن مشکل است. لذا این را در نطفه باید خفهاش کرد. ــ نمیخواستم بروم در تاریخ. چون من دنبال یک سنخ از معارفمان بودم.ــ این بود قضیه؛ میدانست این مردک کافر است و هیچ اعتقادی به این حرفها ندارد. آن اصحاب پیغمبر، آنهایی که اهل بصیرت بودند به قول ما، اینها هم میدانستند. میگویم عبدالله بن عباس صریح به امام حسین در مدینه میگوید؛ میگوید جز این دیگر نیست که کافر است این مردک.
باز شدن مُشت یزید
آنقدر هم این یزید به تعبیر من آن شیطنت قوی را مثل پدرش نداشت که دستش رو نشود و نگذارد مشتش باز بشود؛ زود هم دستش را رو کرد. بعد از جریان کربلا وقتی اهل بیت وارد میشوند به شام در آن مجلس یزید، در آنجا وقتی که اهل بیت را وارد میکنند و آن صحنهها، حالا من یک بخشاش را نقل بکنم من، دارد حضرت سکینه(سلام الله علیها)، قَالَتْ سُكَيْنَةُ: «مَا رَأَيْتُ أَقْسَى قَلْباً مِنْ يَزِيدَ». میگوید به خد قسم من قَسِیُّ القَلبتر از، سنگدلتر از یزید ندیدم. حالا این که چیزی نیست؛ « وَ لَا رَأَيْتُ كَافِراً وَ لَا مُشْرِكاً شَرّاً مِنْهُ»ببینید، میگوید کافر و مشرکی شرّتر از این ندیدم در کفار و مشرکین. بعد میگوید «وَ اَقبِلَ یَنظُر اَلَی الرَّأس وَ یَتَمَسَّل بِاَبیاتِه»میگوید یک وقت دیدم این رفت سراغ سر پدر من و شروع کرد این شعرها را خواندن: « لَيْتَ أَشْيَاخِي بِبَدْرٍ شَهِدُوا، تا اینجا: لَعِبَت هاشِمُ بِالمُلكِ فَلا خَبَرٌ جاءَ وَ لا وَحيٌ نَزَل »یزید شروع کرد این شعرها را خواندن؛ چون اینها دیگر معروف است؛ در هر مقتلی نگاه کنید اینهایی که میگویم هست. میفهمید «لَعِبَت هاشِمُ بِالمُلكِ فَلا»یعنی چه؟ میگوید این پیغمبر که آمد یک بازی سیاسی بود. لعب یعنی بازی؛ یک بازی سیاسی بود برای اینکه سلطنت و حکومت را بگیرد دستش؛ وحی و نبوتی در کار نبود... اینها را بگذار در کوزه آبش را بخور! صریح میگوید. یک وقتی من در جلسات سالهای گذشته این تعبیر را کردم و گفتم این از صفای یزید بود که زود مشتش را باز کرد! آنجور شیطنت نداشت که بتواند نگذارد مردم بفهمند. این شعرها را میخواند.
تصریح حضرت زینب(سلام الله علیها) به کفر یزید
بعد دارد «و فی الاحتجاج، فَقَامَتْ اِلَیْهِ زَيْنَبُ بِنْتُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبْ سلام الله علیها»وقتی شروع کرد اینها را گفتن، حضرت زینب بلند شد و آن خطبه معروف را خواند: «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينْ»شروع کرد خواندن، «وَ الصَّلَاة عَلَى جَدِّي سَيِّدِ الْمُرْسَلِينَ»همان اول گفت «صَدَقَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ كَذَلِكَ يَقُولُ: ثُمَّ كانَ عاقِبَةَ الَّذِينَ أَساؤُا السُّواى أَنْ كَذَّبُوا بِآياتِ اللَّهِ وَ كانُوا بِها يَسْتَهْزِؤُن»چه آیهای استخدام کرد حضرت زینب همان اول کار! «كَذَّبُوا بِآياتِ اللَّهِ»آنهایی که منکر هستند؛ آیه مربوط به کفار است؛ فهمیدید؟ بعد وسط هایش باز این را میگوید «فَمَهْلًا مَهْلًا لَا تَطِشْ جَهْلًا أَنَسِيتَ قَوْلَ اللَّه عزوجل»، یادت رفته است این آیه را؟ «وَ لا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّما نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ إِنَّما نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدادُوا إِثْماً وَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِين».یک آیه دیگر میخواند مربوط به کفار؛ تو که کافری خیال نکنی اینکه خدا به تو مهلت داده است، این به نفع تو است ای کافر؛ به تو مهلت داده است تا گناههایت زیاد شود، بعد پدر تو را در میآورد در قیامت _به تعبیر من_؛ خودت و پدرت هر دو نفرتان در جهنمید –انشاءالله-، البته مسلّم است دیگر! این از آن بدون انشاءالله ها است! خدا خواسته است دیگر!
عدم شناخت بسیاری از مردم درباره ماهیت حقیقی یزید
توجه کنید؛ اینهایی که من عرض میکنم، حساب شده و دقیق است؛ امام حسین میدانست که این مردک کافر است و آمده این جایگاه را گرفته است؛ کفر او هم علنی است. یک آدم اینجوری است. حالا یمنیها هم خبر داشتند؟ تو را به خدا دست بردار! آن موقع این حرفها نبود که؛ چه میگویی؟ این خبر تا میخواست از دمشق به مدینه برسد، ده روز طول کشید تا بفهمند که معاویه مرده است. حالا بخواهد به یمن برود چقدر طول میکشد؟! تازه این را هم میدانید که میخواستنند زود بیایند که اینهایی را که خار سر راه بودند اینها را مهارشان کنند. برای این بود که زود خبر رسید آنجا. شما این را میدانید، وقعه کربلا وقتی انجام شد با وقتی که اهل بیت وارد مدینه شدند چقدر طول کشیده است؟ دو ماه شاید طول کشیده است. بعضیها اختلاف دارند که نمیگوییم؛ اما اینکه طول کشیده است مسلّم است دیگر؛ درست است یا نه؟ وقتی اهل بیت آمدند، اهل مدینه نمیدانستند که حسین(علیه السلام) کشته شده است. خبررسانی که مثل حالا نبوده است که آن هم بیایند تحقیق کنند ببینند این چه جور آدمی است؛ اینکه کوفیها میدانستند (یعنی یزید را میشناختند)، به این جهت بود کوفه مَقَرِّ حکومت علی(علیه السلام) بود و بصره یک جایگاهی بود که علی(علیه السلام) آنجا سابقه داشت. جنگ جمل کجا بود؟ اینها جزء کسانی بودند که رابطههای مستقیم داشتند. لذا اینها واسطه همین امور بصیرت داشتند و میدانستند که این چه جور آدمی است.
کار بزرگ امام حسین (علیه السلام)
خوب بنشینید و فکر کنید و شرایط را در نظر بگیرید تا ببینید که کار حضرت، چه کار بزرگی بود. سریع از مدینه به مکه رفت؛ الآن وقت این نیست که وقتکشی کند حسین(علیه السلام)؛ باید این کار انجام شود؛ ولو اینکه بداند که بعد هم چه میشود. چون بعدش اینها رسوایی دارد برای آنها. دیدید که، یزید حکومتی هم نکرد؛ بعد هم حکومت منتقل شد به بنی مروان. اما دیگر از این دریدگیها در آنها به این صورتِ علنی نبود. بعد آمد منتقل شد به اینها. قبلیها هم یک چنین جرأتی را نداشتند؛ یعنی جرأت به این معنا که دریدگی یزید را نداشتند. این زده بود زیر همه چیزش؛ گفت برو بابا دنبال کارت! یک بازی سیاسی بود! آن وقت چه؟ در خانهاش و یواشکی هم نگفت که؛ بلکه در آن مجلس آراسته از همه بزرگان، در آنجا این را گفت که «لَعِبَت هاشِمُ بِالمُلكِ فَلا خَبَرٌ جاءَ وَ لا وَحيٌ نَزَل»؛ این را آنجا میگوید؛ که میگویم مشتش را باز کرد.
این را امام حسین میدانست؛ از همه هم بهتر میدانست؛ و آن صحابیها هم میدانستند. لذا حتی یک نفر صحابی هم نداریم که حق را به امام حسین ندهد؛ فقط ناراحت این بودند که امام حسین بقیَّة الماضین است و این اگر برود، ما دیگر کسی را نداریم. همه این حرف را میزدند. میگفتند اگر تو بروی دیگر چه کسی برای ما میماند؟ اینها همه گویای این است که یگانه شخصیتی که میتوانست اسلام را پایدار نگه دارد، حسین(علیه السلام) بود.
تسامح در اطلاق لفظ «بدعتگذار» بر یزید
من یک نکتهای را اینجا بگویم که بعد جزء بحث آیندهام در بدعت است. در باب بدعت تعریفی را که من اول اگر یادتان باشد کردم و فقهای ما هم دارند این بود که «ادخال ما لیس فی الدین فی الدین بما انه من الدین». به قول ما طلبهها در مدرسه برای طلبهها میگوییم اینها را که چیزهایی را که از دین نیست بیاوری وارد کنی در دین؛ مثلا این مسائل خرافی را که وارد کردهاند در دین، به این عنوان که از دین است، اینها از بدعتها است. در اینجا به نظر من حتی این تعبیر به بدعتگذار، راجع به یزید یک تعبیر مسامحهای است. این یک نکته دقیقی است که من امشب دارم میگویم. مسامحه در تعبیر است که به یزید میگوییم بدعتگذار؛ یعنی کسی که یک چیزی را میخواست وارد دین کند که از دین نبود اما به عنوان دین؛ یک کمی مسامحه داریم میکنیم. چون این یزید میخواست اصل دین و همه دین را برچیند؛ نه اینکه بخواهد یک چیزی را واردِ دین کند! چطوری بگویم من؟! فهمیدید؟! اینجور نبود که یک چیزی را که از دین نبود میخواست بیاورد در دین اضافه کند تا بگوییم بدعتگذار است به اصطلاح ما در فقه؛ این یک مقداری بحثم طلبگی شد! نه، بساط دین را میخواست برچیند.
لذا اگر دیدید راجع به یزید من گفتم «هدمِ دین» _نمیدانم دقت کردید یا نه_ توجه به این نکته داشتم. «هدمِ دین» بود. بساط اسلام را میخواست برچیند. همان بساط سلطنت و حکومت را میخواست داشته باشد؛ خودش میگوید دیگر؛ میگوید این پیغمبر بازی سیاسی کرد، آمد، میخواست سلطنت کند، حکومت کند، تمام شد! وحیی، چیزی، خبری که از غیب رسیده باشد، این خبرها نیست! مطلب این بود حالا امیدوارم تا حدودی توانسته باشم من مطلب را رسانده باشم و بعضی سؤالات را جواب داده باشم من.
بقاء اسلام، حسینی است
لذا این تعبیر که ما می گوییم و واقعاً هم حق همین است که «اِنَّ الاِسلامَ بَدئُهُ مُحَمَّدیًّ وَ بَقائُهَ حَسِينیًّ»واقعاً همین است مسئله؛ پایداریاش مال امام حسین است. لذا دیدید که امام حسین در هر رابطهای اقدام کرد؛ آمد مکه. چه در نامههایش چه ملاقاتهایش _هر دو جور_ هم اجتماعی دارد، هم فردی دارد. نامه مینویسد به اهالی کوفه، به آنهایی که میشناختشان دیگر، مَقَرِّ حکومت پدرش بود؛ آشنایی داشت با آنها؛ دست جمعی. هم در مکه در راه که میآمد خطبه میخواند، خطبه یعنی چه؟ آیا یعنی یک نفر را مینشاند برای او خطبه میخواند!؟ خطبه، گروهی بود، دسته جمعی بود؛ مردم را جمع میکرد و خطبه میخواند. بارها میگفت. در بین راه که میآمد هم خطبه میخواند، هم فردی. به عُبِیدُ اللهِ حُرِّ جُعفی رسید کسی را فرستاد دنبالش که بیاید، او نیامد؛ خود امام حسین رفت آنجا که بیا و کمکم کن. فرستاد دنبال زهیر. نگاه کنید! تکی؛ آنها جمعی بود، اینها تکی است. نامه هایش هم همینجور است؛ به اهالی بصره نوشت؛ جمعی، به کوفه هم نوشت. آنجاهایی که ارتباط داشت. تمام تلاشش را کرد.
نامه امام حسین(علیه السلام) به حبیب بن مظاهر
اما از نامههای فردیاش یک کسی از من سؤال کرد، گفتم: بله، من یکی را سراغ دارم و او این بود که وقتی وارد کربلا شد، یک نامه نوشت به یک شخص به کوفه؛ و آن به حبیب بن مظاهر بود. نوشته اند که متن نامهاش این بود «بِسمِ اللهِ الرَّحمنِ الرَّحیم مِنَ الحُسَینِ بنِ عَلِّی اِلَی الرَّجُلِ الفَقیه حبیب بن مظاهر الاسدی»حالا در این، نکته داشت؛ حالا من میگویم که همه اینها حساب شده بود. حبیب از شخصیتهای برجسته کوفه بود. این را به شما بگویم؛ همه اینها حساب شده بود. حضرت میدانست اینها همه شهید میشوند. شب عاشورا هم خبر شهادتشان را به همهشان هم گفت دیگر؛ اما میدانست که بازده آن بعد از او چه می شود. اینها همه سران این قبیلهها بودند آقا! بریر است؛ مگر شوخی بردار است!؟ شاگردانی که یک عمر اینها در بین مردم، از وارستگان بودند. میداند چه اثری دارد. نه، نه، نه؛ این را هم باید از کوفه بکشمش بیارمش؛ «اَمّا بَعد اِنّا نَزَلنا کَربَلا»حبیب، ما رسیدیم کربلا. در این یک نکته دارد؛ مثل اینکه به قول ما یک پیمانی بین این دو نفر بوده است «اِنّا نَزَلنا کَربَلا»ما رسیدیم کربلا؛ مثل اینکه حبیب هم میدانسته است که وعدهگاه، کربلاست. «وَاَنتَ تَعلَم قِرابَتَنا مِن رسول الله»تو که میدانی نزدیکی ما را به پیغمبر. «وَ اِن اَرَدتَ نُصرَتَنا فَاقدِم اِلَینا عاجِلا»اگر میخواهی حسین را یاریاش کنی زود خودت را برسان. «فَاقدِم اِلَینا عاجِلا»حتی این تعبیر در آن است. سریع خودت را برسان؛ عقب نمانی از این کاروان.
غیرتمندی همسر حبیب
مینویسند وقتی که نامه به دست حبیب رسید، نشسته بود صبحانه میخورد با همسرش؛ در زدند رفت در را باز کرد؛ یک کمی طول کشید. وقتی آمد همسرش به او گفت چه بود؟ که بود؟ گفت: هیچی، یک نامهای بود برای من آورده بودند آن را خواندم طول کشید؛ داشتم نامه را میخواندم. گفت: خوب چیست؟ از کیست؟ گفت: حسین به من نامه نوشته است. گفت: خوب چه خواسته از تو؟ گفت: از من خواسته است که من بروم کربلا؛ آمده است کربلا؛ میخواهد من بروم آنجا یاریاش کنم. گفت حالا چه کار میخواهی بکنی؟ حبیب گفت: نه، من که پیر شدهام؛ کَرُّ و فَرّی ندارم. شروع کرد این جملات را گفتن؛ میخواست به تعبیر ما تقیه کند که یک وقت حرفی از دهان این در نیاید و به کسی نگوید. گفت: نمیروی پسر پیغمبر را یاری کنی؟! عجب مردهایی داشتیم ما در این روزگار! یک مرد، طوعه بود! یک مرد، زن زهیر بود! این هم مرد سوم! مردانگی؛ غیرتها را ببینید!
گفت نمیروی؟ حبیب گفت: آخر میدانی چیست؟ گفت: چیست؟ گفت اگر من بروم و عبیدالله بفهمد، میآید این خانهام را خراب میکند و تو را به اسارت میگیرد و میبرد. شروع کرد اینها را گفتن.گفت: حبیب، تو برو، بگذار خانهمان را خراب کنند؛ بگذار من را هم به اسارت ببرند. این را میگویند غیرت دینی؛ بگذار اموالم را غارت کنند، همه برود، بگذار برود، خانه خراب شود، اموال برود، من هم به اسارت میروم. باز حبیب ترسید به او بگوید؛ گفت: آخر میدانی که من دیگر نمی توانم کَرُّ و فَرّی داشته باشم... تا حبیب این را گفت، سرش را بلند کرد، گفت: یا اباعبدالله، ای کاش من مرد بودم، میآمدم کربلا تو را کمک میکردم. زن بود، ولی مردانه بود. حبیب اطمینان پیدا کرد گفت: یک کربلایی بروم، یک کربلایی بروم...
ملاقات حبیب بن مظاهر با مسلم بن عوسجه
از خانه آمد بیرون؛ وارد بازار کوفه شد. دید چه غوغایی است! شمشیرها را آوردهاند دارند تیز میکنند، نیزهها را آوردند دارند تیز میکنند، آماده میشوند بروند کربلا. برخورد کرد به یک پیرمردی، مسلم ابن عوسجه است؛ گفت: مسلم! گفت: بله؟ گفت: خبر داری؟ گفت: از چه؟ گفت: حسین آمده است کربلا؛ میخواهم بروم. تو کجا میروی؟ گفت: میخواستم بروم رنگ بگیرم محاسنم را حنا ببندم. گفت: بیا یک حنایی به محاسنت ببندم که تا قیامت رنگش پاک نمیشود! دست مسلم را گرفت؛ اینها با هم آماده شدند و آمدند.
استقبال کاروان حسینی از حبیب و مسلم
اصحاب حسین هر روز و هر ساعت اینها میدیدند که هزاران هزار از کوفه لشکر میآید و میرود به سمت عمر سعد؛ اما کسی به سمت خیام حسین نمیآید. دیدند از دور دو نفر پیرمرد دارند میآیند. خبر دادند به حسین(علیه السلام) که حبیب با مسلم دارند میآیند. گفت: بروید استقبال کنید از اینها. این زن و بچه میبینند این صحنه را هر روز که چه بساطی است، این بچهها خوشحال شدند که دو نفر به یاری حسین آمده اند. اما خبر به زینب رسید؛ زینب گفت: بروید سلام من را به حبیب برسانید. میفهمی یعنی چه؟ آمدند به حبیب گفتند: حبیب، زینب به تو سلام رساند. حبیب خاک را از زمین برداشت روی سرش ریخت؛ گفت: من که باشم که دختر امیر عرب به من سلام برساند...
دريافت فايل صوتي